Bądź świadomy swoich praw - czyli kontrola OSK w pigułce

Nie od dziś wiadomo, że każdy rodzaj działalności lub nawet wykonywanych czynności przez człowieka wymaga w mniejszym lub większym zakresie nadzoru, w celu zapobiegania bądź też eliminowania błędów i nieprawidłowości - niekoniecznie celowych czy zamierzonych. Jak mówi przysłowie: „Ten się nie myli, kto nic nie robi”. W przypadkach skrajnych zasadne staje się nawet całkowite ograniczenie możliwości prowadzenia działalności z uwagi na ważny interes społeczny. Nadzór i kontrola to dwa pojęcia bardzo blisko ze sobą związane, a nawet w pewnym zakresie przenikające się. Nadzór to pojęcie definiowane zazwyczaj szerzej od kontroli – jest to kontrola oraz możliwość władczego oddziaływania, gdzie podmiot nadzorujący odpowiada nie tylko za kwestie proceduralne, ale i działania podmiotu nadzorowanego. Natomiast kontrola odnosi się ogólnie do porównywania stanu faktycznego ze stanem założonym. W innym sensie jest to nadzór nad czymś i dopilnowywanie, aby funkcjonowało to zgodnie z ustalonymi zasadami. Brak nadzoru prowadzi zazwyczaj do powtarzania często nieświadomie tych samych błędów oraz eskalacji nieprawidłowości, a nawet w przypadku zamierzonych działań – do powstania sytuacji patologicznych. Z drugiej jednak strony nadużywanie uprawnień nadzorczych lub nieuzasadnione naruszanie samodzielności kontrolowanego podmiotu przez organy powołane, aby stać na straży praworządności - jest niedopuszczalne i powoduje utratę zaufania do nich.

Ustawa o kierujących pojazdami wprowadza szereg nowych rozwiązań w zakresie sprawowania nadzoru nad procesem szkolenia, niewystępujących w poprzednim stanie prawnym. Regulacje te w połączeniu z wieloma nowymi obowiązkami nałożonymi na ośrodki szkolenia z pewnością spowodują konieczność bardziej skrupulatnego i rzetelnego prowadzenia działalności w tym zakresie. Z drugiej jednak strony ujednolicone i w miarę precyzyjne zasady prowadzenia kontroli oraz ewentualnych sankcji, jakie może w określonych przypadkach nakładać na przedsiębiorcę starosta - powinny przyczynić się do bardziej przejrzystego i zrozumiałego sposobu sprawowania nadzoru. Warto podkreślić, że przepisy Unii Europejskiej nie nakładają obowiązku prowadzenia szkolenia kandydatów na kierowców, jednakże w przypadku wprowadzenia takiego rozwiązania, co do zasady - państwo powinno prowadzić stały nadzór nad sposobem prowadzenia takiego szkolenia. 

Od 19 stycznia obowiązują nowe zasady kontroli OSK.Jak było, a jak będzie

Dotychczasowe przepisy nie określały szczegółowo zasad prowadzenia kontroli w ośrodkach szkolenia kierowców. Starostowie prowadzący ten proces postępowali zgodnie z przepisami Ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Podmioty prowadzące nadzór nie zawsze jednak dawały sobie radę z właściwą interpretacją przepisów oraz właściwym przygotowaniem kontroli.

Powodowało to, że wyniki kontroli były niejednoznaczne, a poprzez to kontrola w wielu przypadkach była nieskuteczna lub podejmowane decyzje niejednokrotnie niesprawiedliwe. Zgodnie z nową ustawą starosta, w którego ewidencji znajduje się ośrodek szkolenia, sprawuje nadzór w zakresie zgodności prowadzenia szkolenia z wymaganiami określonymi w przepisach ustawy. W ramach tego nadzoru starosta:

  • rozpatruje skargi dotyczące działalności ośrodka szkolenia kierowców;
  • prowadzi kontrolę działalności ośrodka;
  • wydaje zalecenia pokontrolne;
  • wydaje decyzję o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców;
  • skreśla instruktora lub wykładowcę z ewidencji;
  • sporządza analizę, przetwarza oraz podaje do publicznej wiadomości wyniki analizy statystycznej w zakresie średniej zdawalności osób szkolonych w danym ośrodku oraz liczby uwzględnionych skarg złożonych na dany ośrodek.

Pewną ciekawostką jest fakt, że w ramach prowadzonego nadzoru starosta może współpracować z przedstawicielami ośrodków egzaminacyjnych, którzy mogliby z upoważnienia starosty przeprowadzać kontrolę osobiście. W praktyce będą to z pewnością egzaminatorzy wykonujący czynności kontrolne. Egzaminator taki nie będzie mógł później egzaminować osób z ośrodka szkolenia, który kontrolował. Starosta ma obowiązek kontrolować ośrodek szkolenia co najmniej raz w roku lub jeżeli analizy statystyczne zdawalności, a nawet analizy naruszeń przepisów ruchu drogowego popełnionych przez osoby przeszkolone wskazują na nieprawidłowy przebieg szkolenia w tym ośrodku. Podstawą do podjęcia działań mogą być również złożone na ośrodek skargi.

Nowe szczegółowe zasady

Szczegółowe zasady prowadzenia kontroli określone zostały w zupełnie nowym rozporządzeniu z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie kontroli ośrodków szkolenia kierowców. 

Określa ono zakres, warunki i tryb przeprowadzania kontroli oczywiście z zachowaniem przepisów określonych w Ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. W szczególności wskazano tu sposób przygotowania planu kontroli, sposób przygotowania kontroli w tym wzór imiennego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Określono także podział na kontrolę „kompleksową” i „doraźną” wskazując jakie rodzaje kontroli powinny być przeprowadzane w poszczególnych przypadkach. Wskazano także sposób postępowania z dokumentami zabezpieczanymi w związku z przeprowadzaną kontrolą. Ustalono jednolity wzór protokołu kontroli.

Kontrola ośrodka obejmowała będzie również jego infrastrukturę.W ramach kontroli działalności OSK starosta będzie sprawdzał:

  • infrastrukturę ośrodka, w szczególności salę wykładową, pojazdy oraz plac manewrowy;
  • zgodność prowadzonego kursu z przepisami określającymi zasady i warunki prowadzenia szkolenia oraz informacją złożoną przed rozpoczęciem kursu oraz dokumentację związaną ze szkoleniem;
  • kwalifikacje osób prowadzących szkolenie.

Sankcje

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości starosta może wydać decyzję administracyjną o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, skreślając go z rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców. Sytuacja taka może nastąpić, jeżeli przedsiębiorca złoży oświadczenie o prowadzeniu ośrodka niezgodne ze stanem faktycznym lub nie usunie wykazanych naruszeń w wyznaczonym przez starostę terminie. Najbardziej spektakularnym przypadkiem jest oczywiście rażące naruszenie warunków prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców, które zostało zdefiniowane w ustawie o kierujących w następujących przypadkach:

  • wielokrotne prowadzenie szkolenia:
    • w sposób niezgodny z wymaganymi warunkami przeprowadzania zajęć,
    • w sposób niezgodny z programem szkolenia,
    • pojazdami niespełniającymi wymagań;
  • nieprzedstawienie informacji o rozpoczęciu szkolenia;
  • wielokrotne wystawienie niezgodnie ze stanem faktycznym zaświadczenia o ukończeniu szkolenia;
  • odmowa poddania się kontroli.

Nie tylko przepisy ustawy o kierujących

Pamiętajmy jednak, że nie pozostajemy „bezbronni” wobec ewentualnych niesprawiedliwych naszym zdaniem działań lub decyzji urzędu. Organy administracji wszczynając wszelkie postępowania i podejmując rozstrzygnięcia zobowiązane są działać w granicach obowiązującego prawa. Obliguje do tego najważniejszy dla urzędników akt prawny, jakim jest Kodeks postępowania administracyjnego. To właśnie te przepisy regulują tryb i zasady wydawania decyzji administracyjnych. Oznacza to, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie nie może zostać podjęte na podstawie „widzimisię” osoby prowadzącej kontrolę lub urzędnika wydającego decyzję, lecz jedynie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. W przypadku niekorzystnej dla nas decyzji, z którą się nie zgadzamy - mamy prawo wnieść odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a później również odpowiedniego Sądu Administracyjnego. Do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia możemy nadal prowadzić działalność. Warto pamiętać, że urzędnik państwowy odpowiada również finansowo za nieprawidłowo wydane decyzje. Bardzo istotnym aktem prawnym z punktu widzenia działalności gospodarczej jest również Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. To według tej ustawy organ prowadzący kontrolę ma obowiązek zawiadomienia co najmniej 7 dni wcześniej o terminie planowanej kontroli.

Świadomość swoich praw ułatwia „przetrwanie” kontroli.Podsumowanie

Działania nadzorcze wcale nie muszą kojarzyć się nam negatywnie, a sama kontrola nie powinna być traktowana jako egzekucja dokonywana na naszej firmie. Aby jednak tak się stało istotne są dwa podstawowe warunki. Po pierwsze prowadzenie działalności zgodnie z wytycznymi i zasadami określonymi w przepisach. Po drugie kompetentne wykwalifikowane osoby prowadzące kontrolę, świadome swoich obowiązków, celu prowadzonej kontroli i nienadużywające nadanych im praw. Osoby, które nie stawiają się w roli egzekutorów, lecz rozumieją funkcję wspomagającą, jaką pełni nadzór nad działalnością przedsiębiorcy.

Pozostałe artykuły z działu: